Ανδρέας Πιμπίσιης 

Οι Βρυξέλλες είναι ο επόμενος σταθμός της Μαρία Άνχελα Ολγκίν πριν από την επάνοδό της στο νησί. Αίφνης, η προσωπική απεσταλμένη του ΓΓ ΟΗΕ, που δεν ήθελε να ακούσει για ευρωπαϊκή εμπλοκή και να βλέπει τον Χαν, τώρα θέλει την Ευρωπαϊκή Ένωση.Η επανεμφάνιση της Ολγκίν μέσα στον Ιούνιο είχε το στοιχείο της βιασύνης. Έδειξε ότι θέλει να τρέξει μια fast track διαδικασία στο Κυπριακό, στην οποία φαίνεται πως βλέπει την Ευρωπαϊκή Ένωση ως το τρένο που θα δώσει περισσότερη ώθηση.

Οι κινήσεις της Μαρία Άνχελα Ολγκίν (María Ángela Holguín) εγείρουν ωστόσο ερωτήματα, κυρίως ως προς τη σπουδή που δείχνει σ’ αυτή τη φάση για να τρέξει μια διαδικασία στο Κυπριακό, χωρίς την ίδια ώρα να έχει ξεκαθαρίσει τι θα γίνει σ’ ένα περίπου μήνα όταν θα βρεθούν στη Γενεύη τα πέντε μέρη μαζί με τον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών.

Μια πρωτοφανής βιασύνη

Στο εσωτερικό καταγράφεται μια ανάλογη προσέγγιση, ως προς το ρόλο του απεσταλμένου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, από μερίδα της πολιτικής ηγεσίας. Δύο χρόνια μετά την επιστολή προς τον Νίκο Χριστοδουλίδη με την οποία μιλούσε για την «αόριστη και ανέφικτη διεκδίκηση περί δυναμικής εμπλοκής της ΕΕ» η πρόεδρος του ΔΗΣΥ εμφανίζεται σήμερα να θέλει πρωταγωνιστικό ρόλο στις προσπάθειες για νέο Ευρωπαίο απεσταλμένο.


Άτομα τα οποία παρακολουθούν από πολύ κοντά τις εξελίξεις στο Κυπριακό και με τα οποία ο “Φιλελεύθερος” έχει μιλήσει το τελευταίο διάστημα άφησαν να διαφανεί ότι δεν υπάρχει μια καθαρότητα για το τι θα πάνε τα πέντε μέρη να κάνουν στη Γενεύη, τέλη Ιουλίου, και ποια θα είναι η τροπή που θα πάρει η διαδικασία ευθύς μετά.
Αντίθετα, εκείνο που είναι πολύ ξεκάθαρο σε όλους είναι ότι η Ολγκίν βιάζεται για να προχωρήσει η διαδικασία και αυτό δεν προκύπτει μόνο από το γεγονός ότι ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών αποφάσισε ότι θα συγκαλέσει νέα άτυπη συνάντηση ή ότι ο Αντόνιο Γκουτέρες (António Guterres) θέλει να αφήσει κάποιο αποτέλεσμα πριν τη λήξη της θητείας του.


Η απεσταλμένη του ΓΓ ήταν εξ εκείνων που έβλεπε τον παράγοντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης με καχυποψία. Όπως και με αρνητική προδιάθεση έβλεπε και την προσέγγιση του Προέδρου Χριστοδουλίδη για το ρόλο που μπορούσε να παίξει η ΕΕ στις προσπάθειες αναβίωσης του Κυπριακού. Κατά την πρώτη της θητεία ως προσωπική απεσταλμένη του ΓΓ ΟΗΕ η οποία διήρκησε μόλις εφτά μήνες δεν έδειξε και ιδιαίτερο ζήλο και ήταν σχεδόν αρνητική σε αυτή την προσέγγιση του Προέδρου Νίκου Χριστοδουλίδη. Ούτε λίγο ούτε πολύ πίστευε ότι αυτή η θέση του Νίκου Χριστοδουλίδη είχε αλλότρια κίνητρα για να φύγει το Κυπριακό από την ομπρέλα του ΟΗΕ.


Ο επαναδιορισμός της τον Μάη του 2025 συνέπεσε και με την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να διορίσει τον πρώην Επίτροπο Γιοχάνες Χαν (Johannes Hahn) ως ειδικό απεσταλμένο για το Κυπριακό. Η εντολή της ΕΕ προς τον Χαν ήταν να βρίσκεται σε στενή συνεργασία με την Ολγκίν.
Η απεσταλμένη του ΓΓ ΟΗΕ δεν είδε, όμως, τον διορισμό του Γιοχάνες Χαν ως ενισχυτικό της δικής της προσπάθειας. Αντίθετα τον έβλεπε να ανακατεύεται στα πόδια της. Και για αυτό δεν ήταν και τόσο ένθερμη στο να βρεθεί μαζί του και να συζητήσει για το πώς θα μπορούσαν οι δύο να συνεργαστούν.
Η στάση της Ολγκίν έναντι του Ευρωπαίου απεσταλμένου δεν απείχε και πολύ από εκείνη της τουρκικής πλευράς ή του Ερσίν Τατάρ (Ersin Tatar) που αρνείτο να τον συναντήσει.

Τον Μάρτη του 2026, σχεδόν ένα χρόνο μετά το διορισμό του, ο Γιοχάνες Χαν αποφάσισε να παραιτηθεί από απεσταλμένος για το Κυπριακό καθώς είχε αναλάβει πρόεδρος της Εθνικής Τράπεζας της Αυστρίας. Πέραν του ότι η ανάληψη αυτής της θέσης δεν του επέτρεπε να συνεχίσει και την αποστολή του στο Κυπριακό, ήταν εμφανές πως όσο διάστημα είχε εμπλακεί δεν έκανε όλα όσα θα μπορούσε.
Έτσι ενώ από τη μια η Λευκωσία άκουε τα καλά νέα από τον ίδιο τον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών ότι είναι αποφασισμένος να προχωρήσει σε σύγκληση νέας άτυπης πολυμερούς αλλά και για το ότι θέλει αποτέλεσμα μέχρι το τέλος της θητείας του, την ίδια ώρα ενημερωνόταν για την αποχώρηση του Χαν.

Εκ νέου τρέξιμο για διορισμό

Την ίδια ώρα ξεκινούσε και ένα νέο τρέξιμο για να βρεθεί ο αντικαταστάτης του Γιοχάνες Χαν, που δεν είναι και μια εύκολη υπόθεση. Γιατί στην περίπτωση του Ευρωπαίου απεσταλμένου μπαίνουν στη ζυγαριά πολλά δεδομένα.
Θα πρέπει να εξευρεθεί κάποιος, ο οποίος πρώτα και κύρια να είναι σε θέση να μιλά με όλα τα εμπλεκόμενα μέρη, όχι μόνο στην Κύπρο, αλλά και με Ελλάδα, Τουρκία κ.λπ., να είναι άτομο το οποίο να γνωρίζει από την άλλη την Ευρωπαϊκή Ένωση, το πώς λειτουργεί και ποιες είναι οι απαιτήσεις, αλλά την ίδια ώρα να είναι σε θέση να πει, π.χ. στους Τούρκους συνομιλητές του, τι είναι εκείνο που μπορεί να περιμένουν ή να μην ελπίζουν ότι θα πάρουν, από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Πηγές από το Εθνικό Συμβούλιο, με τις οποίες ο «Φιλελεύθερος» μίλησε μετά την τελευταία συνεδρία του, ανέφεραν ότι ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης είπε στους αρχηγούς των κομμάτων ότι σύντομα θα γίνει γνωστό και το νέο όνομα που θα εμπλακεί στο Κυπριακό.

Κι ενώ ο διορισμός ενός απεσταλμένου στο Κυπριακό είναι ένα ζήτημα το οποίο αφορά αποκλειστικά την ίδια την Κομισιόν και προσωπικά την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν (Ursula von der Leyen), η Ολγκίν (που στο παρελθόν δεν ήθελε κανένα Ευρωπαίο στα πόδια της) εμφανίζεται τώρα να θέλει να έχει και άποψη για το άτομο που θα διοριστεί!
Γι’ αυτό και σ’ αυτό το ταξίδι της στις Βρυξέλλες, πέραν του Αντόνιο Κόστα (António Costa), θέλησε να έχει και συνάντηση με την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Σύμφωνα με όλες τις πληροφορίες, η απεσταλμένη του ΓΓ ΟΗΕ θα βρίσκεται αύριο και μεθαύριο στις Βρυξέλλες οπόταν και θα συναντήσει τόσο τον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, όσο και την Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.

Τι θέλει όμως η Τουρκία

Αυτά που καταγράφονται ως τα τρία «θέλω» της Τουρκίας είναι:
    • οι θεωρήσεις εισόδου (visa), 
    • η επικαιροποίηση της Τελωνειακής Ένωσης, 
    • η συμμετοχή της Τουρκίας στο πρόγραμμα SAFE και στα εξοπλιστικά προγράμματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. 
Διπλωματικοί κύκλοι, με τους οποίους ο «Φιλελεύθερος» μίλησε τις προηγούμενες ημέρες, πρόσθεταν ακόμα μια σημαντική παράμετρο των «θέλω» της Τουρκίας. Το μήνυμα που βγαίνει από πολλούς Τούρκους αξιωματούχους δεν είναι μόνο σε σχέση με τα τρία πιο πάνω αλλά πάει μέχρι και την ένταξη της χώρας στην ΕΕ.
Εν ολίγοις, στην Άγκυρα δεν μένουν μόνο στα θέματα θεωρήσεων, τελωνειακής ένωσης και αμυντικών προγραμμάτων αλλά βλέπουν να γίνεται το επόμενο βήμα που είναι να προχωρήσει προς πλήρη ένταξη.
Και εάν αυτό είναι που θέλει η Τουρκία, τότε η προσέγγιση σχεδόν του συνόλου της ΕΕ για μιας μορφής «ενισχυμένη εταιρική σχέση» χωρίς να είναι πλήρες μέλος, πάει περίπατο.
Δεν καίγονται για τα ευρωτουρκικά
Από τις επαφές που έχουν γίνει – σε σχέση και με το Κυπριακό – ανάμεσα σε Κύπριους και Ευρωπαίους αξιωματούχους, αυτό που καταγράφεται είναι πως τα ευρωτουρκικά δεν είναι και τόσο ψηλά στην ευρωπαϊκή ατζέντα. Πρώτο και εν πολλοίς κυρίαρχο θέμα για τους Ευρωπαίους παραμένει η Ουκρανία.
Πέραν όμως αυτής της παραμέτρου προκύπτει κι ένα πρόσθετο ζήτημα ως προς την ικανοποίηση των τουρκικών αιτημάτων, όχι μόνο από πλευράς Κύπρου αλλά και από πλευράς άλλων κρατών μελών.
Αυτό που ξεκαθάρισε η Λευκωσία προς την κατεύθυνση των Ηνωμένων Εθνών είναι πως η ίδια μπορεί να μιλά για τον εαυτό της αλλά όχι για τις άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η εικόνα όσον αφορά τα τουρκικά αιτήματα σε συνάρτηση με το τι μπορεί να επιτευχθεί έχει ως εξής:
    • Τελωνειακή Ένωση: Η Τουρκία ζητά επικαιροποίηση της Τελωνειακής Ένωσης με την ΕΕ. Ωστόσο η ίδια δεν έδειξε πρόθεση «επικαιροποίησης» των υποχρεώσεών της έναντι της Κυπριακής Δημοκρατίας. Και όπως ένας Κύπριος αξιωματούχος το έθεσε χαρακτηριστικά: Πώς θα κάνεις επικαιροποίηση της Τελωνειακής Ένωσης με κλειστά λιμάνια; 
    • Θεωρήσεις διαβατηρίων (visa): Το μόνο που μπορεί να υλοποιηθεί έως και ένα σημείο και πολύ στοχευμένα. Μπαίνει και σ’ αυτήν την περίπτωση το ερώτημα ως προς την αντίδραση μεγάλων ευρωπαϊκών χωρών, όπως Γερμανία και Γαλλία, για το πώς θα αντιδράσουν σε μια τέτοια εξέλιξη ή εάν θα δεχθούν κάτι λιγότερο είτε για τις θεωρήσεις είτε για την τελωνειακή ένωση από αυτό που ισχύει για όλους τους άλλους. 
    • Πρόγραμμα SAFE: Η συμμετοχή της Τουρκίας στα εξοπλιστικά προγράμματα της ΕΕ είναι το βασικό ζητούμενο αυτή τη στιγμή για την Άγκυρα. Προσπαθεί με κάθε τρόπο να διασφαλίσει τη συμμετοχή της και ψάχνει για κάθε δυνατό ανοικτό παράθυρο. Για την Κύπρο το βασικό κώλυμα είναι το ότι βάζει χέρι η Τουρκία σε ευρωπαϊκά κονδύλια. Ωστόσο, σε θέματα άμυνας ή ισοζυγίου δυνάμεων δεν πρόκειται να αλλάξει οτιδήποτε επί της ουσίας. Ακόμα κι αν παρακαμφθεί το κυπριακό «βέτο», προκύπτει ερώτημα με την Ελλάδα: θα δεχθεί η Αθήνα συμμετοχή της Τουρκίας στο SAFE με ενεργό το casus belli; Αλλά υπάρχουν αντιδράσεις και πέραν της Ελλάδας. 

Εάν κάνει η Κύπρος στο πλάι

Πολλές φορές κατά τις συζητήσεις των ευρωτουρκικών, αρκετές είναι οι χώρες που επιλέγουν να σταθούν πίσω από τις εντάσεις ή επιφυλάξεις της Κύπρου σε σχέση με την Τουρκία και τα αιτήματά της. Επιδιώκουν να εμφανίζονται ως θετικοί προς την Άγκυρα φορτώνοντας τα όλα στη Λευκωσία.
Εάν η Κύπρος κάνει στο πλάι, τότε δεν θα είναι λίγες από τις χώρες εκείνες που θα χρειαστούν να πάρουν μια διαφορετική στάση, ή να βγάλουν προς τα έξω την πραγματική τους θέση.
Για παράδειγμα: Αξιωματούχοι των Ηνωμένων Εθνών εμφανίζουν την Ελλάδα θετική τόσο στα ευρωτουρκικά όσο και στο Κυπριακό, αφήνοντας να φανεί ότι το «πρόβλημα» είναι η Κύπρος. Ωστόσο, όσο ο φακός γίνεται πιο συγκεντρωτικός, τότε γίνονται εμφανή και τα διμερή ζητήματα που είναι και ζωτικής σημασίας.

Αλλά ένα δεύτερο παράδειγμα είναι και χώρες των Βαλκανίων οι οποίες αρχίζουν να ξανοίγονται σε θέματα όπως η Τελωνειακή Ένωση καθώς βλέπουν ότι σε περίπτωση που προχωρήσει το θέμα, το δικό τους κόστος θα είναι πολύ μεγαλύτερο από οποιονδήποτε άλλο.
Όπως υπάρχει και το αντίστροφο, χώρες σαν τη Γερμανία όπου το ισχυρό τουρκικό στοιχείο που κατοικεί στη χώρα λαμβάνεται υπόψη κατά ζύγιση των θεμάτων, ιδιαίτερα σε περιόδους εκλογών.

ΠΗΓΗ: ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΚΥΠΡΟΥ