Του Σωτήρη Σιδέρη 

Η δημοσιοποίηση των Θαλάσσιων Πάρκων της Τουρκίας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο,  έφερε στο προσκήνιο τις παράδοξες αναθεωρητικές ιδέες της Άγκυρας, αλλά και τα παιδαριώδη λάθη που την ενοχοποιούν, παραβιάζοντας τους όρους που η ίδια θέτει στην Ελλάδα. Ταυτόχρονα, τα τελευταία γεγονότα, επιβεβαίωσαν την έλλειψη βούλησης για εξορθολογισμό των διμερών σχέσεων, αλλά και την κρίση ηγεσίας στο ελληνικό ΥΠΕΞ. 

Το Θαλάσσιο Πάρκο του Αιγαίου  εκτείνεται  έξω από τα χωρικά ύδατα της Τουρκίας,  μεταξύ Λήμνου και Σαμοθράκης, είναι παράνομο και δεν μπορεί να σταθεί ούτε λεπτό σε κανέναν διεθνή οργανισμό.  Αλλά η παραπομπή στην κρίση του 1973 είναι λάθος , γιατί εκείνη η κρίση αφορούσε αντιπαράθεση σχετικά με έρευνες για πετρέλαιο, ενώ το Θαλάσσιο Πάρκο δεν έχει καμία σχέση με έρευνες, ούτε καν με οριοθέτηση, όπως λανθασμένα έκανε λόγο το ελληνικό ΥΠΕΞ, έχουμε μια αυτοτελή ενέργεια.  Το ελληνικό ΥΠΕΞ μπορούσε να εκμεταλλευθεί τα λάθη των Τούρκων και να ξεκινήσει  μια διπλωματική εκστρατεία, να την γελοιοποιήσει στην διεθνή κοινότητα εκθέτοντας  σοβαρά την απρέπεια της Άγκυρας να κάνει ό,τι θέλει. Ταυτόχρονα καταδείχθηκε ότι η  κρίση ηγεσίας στο υπουργείο Εξωτερικών είναι  προφανής,  πρωτοφανής και επικίνδυνη. 

Η γάτα με το ποντίκι

  Η  Άγκυρα απέφυγε να απαντήσει στο ελληνικό Πάρκο των Κυκλάδων με παραπομπή στις γκρίζες ζώνες  και έτσι δεν συμπεριέλαβε καμία νησίδα ή βραχονησίδα  που αμφισβητεί. Προφανώς επειδή περιμένει το Πάρκο των Δωδεκανήσων από ελληνικής πλευράς, που μάλλον δεν θα ανακοινωθεί ποτέ. Αν ανακοινωθεί και περιλαμβάνει όλα όσα αμφισβητεί η Τουρκία, θα έχουμε αντίστοιχη απάντηση και πιθανόν κρίσεις τύπου Ιμίων. Είναι σαν τη γάτα με το ποντίκι. Όσο δεν γίνεται  ουσιαστική διαπραγμάτευση , τόσο περισσότερα ζητήματα θα συσσωρεύονται και τόσο πιο δύσκολη θα είναι η αναζήτηση διεξόδου από έναν λαβύρινθο που δεν φαίνεται να έχει πόρτα εξόδου. 
Συνολικά έχουμε  ορισμένα νέα δεδομένα που  οφείλει να αξιοποιήσει η Αθήνα , η οποία,  συνεχίζει να είναι παθητική, ακόμη και όταν μπορεί να ανατρέψει τα εις βάρος της τετελεσμένα που επιχειρεί η Τουρκία. 

Η Διακήρυξη των Αθηνών

Αρχικά θα πρέπει να επισημανθεί ότι το Πάρκο του Αιγαίου παραβιάζει κατάφωρα την Διακήρυξη των Αθηνών. Είναι μια μονομερής, προκλητική και αλαζονική ενέργεια της Τουρκίας , εκτός των χωρικών της υδάτων και αυτό δεν καταγγέλθηκε από το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών. Η Τουρκία είναι αυτή που επί δεκαετίες καταγγέλλει την Ελλάδα για μονομερείς ενέργειες και με αυτό το δόγμα οδήγησε τη χώρα μας σε διαδοχικές ετεροβαρείς συμφωνίες, στο Πρωτόκολλο της Βέρνης, την Συμφωνία της Μαδρίτης  και τώρα με το Θαλάσσιο Πάρκο, παραβιάζοντας όλες αυτές τις συμφωνίες που απαγορεύουν μονομερείς ενέργειες.

 
Στόχος της ήταν και παραμένει να καθηλώσει την Ελλάδα εντός των έξι μιλίων και να μην διεκδικήσει τίποτα πέραν αυτών, έως ότου υπάρξει οριοθέτηση, με τον τρόπο που θέλει , κάτι που είναι αδύνατο να δεχθεί η Ελλάδα.  Το λάθος της Τουρκίας, όμως δίνει στην Ελλάδα το δικαίωμα να το επικαλεστεί και να κινηθεί και η ίδια στο μέλλον εκτός των χωρικών της υδάτων και να επαναφέρουμε τη συζήτηση στο πλαίσιο του διεθνούς δικαίου. Πέραν του ότι το Πάρκο του Αιγαίου, που εκτείνεται δυτικά της Ίμβρου και της Τενέδου και μεταξύ Σαμοθράκης και Λήμνου,  φαίνεται να κλείνει και την είσοδο των Στενών, πράγμα που μπορεί να προκαλέσει μεγαλύτερο βραχυκύκλωμα στην Τουρκία. 

 Η ίδια όμως η Άγκυρα παραβιάζει συχνά τους όρους αυτούς, πότε παλιότερα με το Μπαρμπαρός το 2018 που εκδιώχθηκε με την χρήση κανόνων εμπλοκής από τον Τσίπρα, πότε με το Ουρούς Ρέις που έκανε έρευνες εκτός των τουρκικών χωρικών υδάτων, τώρα με το Πάρκο, αλλά και με σειρά επιθετικών ενεργειών, χωρίς να αναφερθούμε στο σύνολο των διεκδικήσεων με την Γαλάζια Πατρίδα, τις μονομερείς ενέργειες μέσω του Τουρκολιβυκού Συμφώνου και τη θεωρία των Γκρίζων Ζωνών. 
Είμαστε συνεπώς σε μια φάση που κάθε χώρα στην προσπάθειά της να κερδίσει πόντους στον πόλεμο των χαρτών, κάνει και λάθη. Η διπλωματική ισχύς της Τουρκίας μπορεί να απονευρωθεί, αν η ελληνική κυβέρνηση αποφασίσει να αναλάβει διεθνείς πρωτοβουλίες που να ξηλώνουν βήμα βήμα τον τουρκικό αναθεωρητισμό. Αυτό μπορεί να γίνει με αναβάθμιση του διπλωματικού ρόλου της χώρας με σχεδιασμένες πρωτοβουλίες και με αποφασιστικότητα. Η κατευναστική πολιτική είναι ηττοπαθής πολιτική. 

Η ηγεσία του ΥΠΕΞ 

Η ειρωνεία είναι ότι το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών σε διαρροές του  επισήμανε ότι  «  η Άγκυρα τηρεί τη στάση της για την επίλυση των προβλημάτων με βάση το διεθνές δίκαιο, τη δικαιοσύνη και την καλή γειτονία, στο πλαίσιο της «Δήλωσης της Αθήνας για τις Φιλικές Σχέσεις και την Καλή Γειτονία» που υπογράφηκε στις 7 Δεκεμβρίου 2023 από τον Πρόεδρο της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και τον Πρωθυπουργό της Ελλάδας Κυριάκο Μητσότακη». 
Και όμως στην επίσημη απάντησή του το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών, αντί να εγκαλέσει την Τουρκία για την παραβίαση της δήλωσης αυτής , έκανε λόγο για τον καθορισμό δύο Θαλάσσιων Πάρκων της Τουρκίας “σε μη οριοθετημένες περιοχές…” ενώ πρόκειται για αυτοτελή ενέργεια που δεν αφορά την ΑΟΖ… 
   Πέραν αυτών, η μόνιμη αδυναμία των ανακοινώσεων του ελληνικού ΥΠΕΞ είναι ότι ενώ “μαλώνει” την Τουρκία για τις παρανομίες της, δεν ανακοινώνει ποτέ συγκεκριμένα μέτρα αντίδρασης, ωθώντας έτσι την Τουρκία να συνεχίζει.
Να σημειωθεί ότι στο εδάφιο ΟΡ2 της Διακήρυξης των Αθηνών  αναφέρεται:
 “Τα Μέρη δεσμεύονται να απέχουν από κάθε δήλωση, πρωτοβουλία, ή ενέργεια που θα μπορούσε να υπονομεύσει ή να απαξιώσει το γράμμα και το πνεύμα αυτής της Διακήρυξης ή να θέσει σε κίνδυνο τη διατήρηση της ειρήνης και της σταθερότητας στην περιοχή τους”. 

Στην ανακοίνωσή του το ελληνικό ΥΠΕΞ αναφέρει ότι “η εξαγγελία «θαλάσσιων πάρκων» σε μη οριοθετημένες περιοχές εκτός τουρκικών χωρικών υδάτων συνιστά απαράδεκτη, μονομερή και παράνομη ενέργεια που δεν παράγει κανένα έννομο αποτέλεσμα έναντι των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων και δείχνει πλήρη έλλειψη σεβασμού στο διεθνές δίκαιο της θάλασσας” και προσθέτει:

“Η ελληνική κυβέρνηση ενεργεί διαρκώς και με συνέπεια για την προστασία των δικαιωμάτων της πατρίδας μας και της βιωσιμότητας των θαλασσών μας και υπενθυμίζει πως αντανακλαστικές ενέργειες κενές περιεχομένου θέτουν σε διακύβευση τις σχέσεις καλής γειτονίας μεταξύ των δύο χωρών».

Πως ενεργεί, πως προστατεύει τα δικαιώματα και τι θα γίνει ώστε η Τουρκία να μην προκαλεί εντάσεις μέσω παράνομων ενεργειών;
Η πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΞ, Γ. Γεραπετρίτης και Αλ. Παπαδοπούλου έχουν αποτύχει παταγωδώς να διεθνοποιήσουν την αναθεωρητική πολιτική της Τουρκίας να προκαλέσουν την αντίδραση της ΕΕ και των κρατών μελών σε διμερές επίπεδο. Αντίθετα όλο και πιο πολλές χώρες όχι μόνο προσεγγίζουν την Τουρκία, αλλά αναπτύσσουν και στρατηγική συνεργασία μαζί της. Το γεγονός ότι η κυβέρνηση έχει αποσύρει από όλα τα διεθνή φόρα την καταγγελία κατά του τουρκικού αναθεωρητισμού, είναι εις βάρος της. Αλλά τίποτα δεν κινείται με ευθύνη του Κυριάκου Μητσοτάκη, αν και έχει δεχθεί εισηγήσεις να απομακρύνει από την κυβέρνηση και τον ΥΠΕΞ και την Παπαδοπούλου. Αλλά φαίνεται ότι οι μεταξύ τους δεσμοί , είναι πολύ  ισχυροί. Το καθήκον έπεται...