Σπύρος Σουρμελίδης 

Το Δημοψήφισμα του 2015 δεν αλλαξε την ουσία της διαπραγμάτευσης μεταξύ Ελλάδας και δανειστών-εταίρων. Αλλαξε όμως την ισορροπία των πολιτικών παραγόντων της διαπραγμάτευσης. Και τη θέση της κυβέρνησης του Αλ. Τσίπρα, εντός και εκτός της χώρας,  ενω ταυτόχρονα οδήγησε τις κυβερνήσεις των βορείων να αποδεχθούν οτι συνομιλητής τους ηταν η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ και μόνο αυτή. Πρωτη η Ανγκελα Μέρκελ εγκατέλειψε την τακτική της αξιοποίησης του διχασμού του  ελληνικού πολιτικού συστήματος.  
Η 10η επέτειος του Δημοψηφίσματος της 5ης Ιουλίου του 2015, είναι μια ακόμα καλή ευκαιρία για να υπάρξει ενα πραγματικός διάλογος για την ελληνική χρεοκοπία, για τις αιτίες που η Ελλάδα, το κράτος, χρεοκόπησε. Οπως επίσης και για τον τρόπο που διαχειρίστηκαν οι κυβερνήσεις και ευρύτερα οι πολιτικές δυνάμεις, την κρίση και την έξοδο απο αυτήν. 

Η ΝΔ, η παράταξη Μητσοτάκη, αλλά και πιο ειδικά οι δυνάμεις του  αντιΣΥΡΙΖΑ μετώπου, συνεχίζουν με τρόπο στερεοτυπο να  φωτίζουν μόνο το 2015-2019, χαρακτηρίζοντας  τις επιλογές της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, (τις δυνάμεις του λαϊκισμού οπως λένε) καταστροφικές.  Το κάνουν επι 10 χρόνια και θα συνεχίζουν να το κάνουν, επειδή δεν θέλουν και δεν αντέχουν να αναγνωρίσουν τις ευθύνες τους για την χρεοκοπια της χωρας. Αλλά και την αδυναμία και ανικανότητα τους, να διαχειριστούν την κρίση και το πτωχευτικό συμβόλαιο (μνημόνιο) που οι ίδιες αυτές δυνάμεις προκάλεσαν και υπέγραψαν.  

Τις τελευταίες μέρες του Ιουνίου του 2015, τα πράγματα είχαν φτάσει σε αδιέξοδο στην διαπραγμάτευση μεταξύ της κυβέρνησης του Αλέξη Τσίπρα (για πρώτη φορά μιας κυβέρνησης της αριστεράς) και των δανειστών-εταίρων. 

Το τοπίο ήταν υπονομευμένο απο την πρωτη στιγμη που ανέλαβε την διακυβέρνηση η κυβέρνηση  Τσίπρα. Η διαπραγμάτευση ήταν ήδη στον αέρα, η περίφημη 5η αξιολόγηση του 2ου Μνημονίου, σερνότανε σχεδόν ενα χρόνο. Στο δημόσιο ταμείο  υπήρχε 1,6 δις ευρώ (Ιανουάριος 2015) με τις υποχρεώσεις μόνο για τον μήνα Φεβρουάριο του 2015 να ξεπερνούν τα 5,5 δις ευρώ. 

Ειχαν δε, φύγει απο τις ελληνικές τράπεζες καταθέσεις εκατοντάδων εκατομμυρίων, υπο τον φόβο (και προπαγάνδα) των καταστροφικών επιλογών των αριστερών.  

Στις αρχές Φεβρουαρίου, κυκλοφόρησε ήδη η πληροφορία στις Βρυξέλλες, οτι οι ελληνικές τράπεζες θα κλείσουν αν δεν υπάρξει συμφωνία  για την 5η αξιολόγηση. Το όριο συμφωνίας ηταν η 30η Ιουνίου του 2015.

Το αδιέξοδο επιβεβαιώθηκε ξανά και ξανά πριν απο τον Ιούνιο αφού ούτε οι δανειστές  ηθελαν να διαπραγματευτούν , αλλά ούτε και η κυβέρνηση Τσίπρα ήθελε να εγκαταλείψει  τις βασικές της θέσεις: Πρώτον την ρύθμιση χρέους (το λεγόμενο κούρεμα) και δεύτερον την μείωση των πρωτογενών ελλειμμάτων, που ηταν στο 4,5%.

Διέξοδος παραμονής 

Ο Αλέξης Τσίπρας βλέποντας το αδιέξοδο, πάντα δε υπο την απειλή  της εξόδου απο το ευρώ,  και ξέροντας ότι οι τράπεζες θα κλείσουν είχε μόνο μία επιλογή: Την προσφυγή στον λαό. Χρόνος όμως δεν υπήρχε για κάλπες βουλευτικές. Χρόνος υπήρχε για να γίνει πράξη αυτό που αποπειράθηκε αλλα εγκατέλειψε, τον Νοέμβριο του 2011,  ο Γ. Παπανδρέου, το δημοψήφισμα! Κάτι που ανακοίνωσε στις 27 Ιουνίου του 2015 και αποφάσισε η βουλή την επομένη. 

Η προσφυγή σε Δημοψήφισμα ηταν μια διπλή προσπάθεια. Πρώτον να κερδίσει χρόνο απο τους δανειστές, ζητώντας να περιμένουν  την ετυμηγορία του λαού, μέσα απο δημοκρατικές διαδικασίες. 

Δευτερον, ρωτώντας εμμέσως τους ψηφοφόρους αν μπορεί να παραμείνει στην διακυβέρνηση διαπραγματευομενος  ή όχι. 

Οι δανειστές, όχι απλώς δεν το σεβάστηκαν την διαδικασία,  αλλά προσπάθησαν να προκαταλάβουν την απόφαση κλείνοντας τις Τράπεζες ακριβώς την 30η Ιουνίου. 

Το αποτέλεσμα (που δεν το πίστευαν ούτε στην κυβέρνηση Τσίπρα) ήταν ενα γιγάντιο “ΟΧΙ” στους δανειστές, με 61,31%.

Το αποτέλεσμα τρόμαξε τους δανειστές, κάτι που παραδέχτηκε και πριν απο λίγα 24ωρα εδω στην Αθήνα η κα Μέρκελ. Αυτό υποχρέωσε την κα Μέρκελ να διαπραγματευτεί πλέον η ίδια με τον Αλέξη Τσίπρα, εγκαταλείποντας ολα όσα ήξερε ή γινότανε εως εκείνη την ώρα. 

Η διαπραγμάτευση ήταν ιδιαιτέρως σκληρή σε βάρος του Τσίπρα και της κυβέρνησης του αλλα και της χώρας. Οι πρωταγωνιστές γνωρίζουν τα όσα τραγικά και απαράδεκτα συνέβησαν  στην 17ωρη  διαπραγμάτευση. Αυτό που είναι απολύτως γνωστό είναι το αποτελεσμα της.

Οι συνέπειες του Δημοψηφίσματος 

Ειναι πολλες οι  δηλώσεις -παραδοχές στελεχών και συμβούλων της κας Μέρκελ, που δείχνουν ότι το Δημοψήφισμα δεν έφερε μόνο δυσκολίες στην  διαπραγμάτευση, του  Αλέξη Τσίπρα και της κυβέρνησης του. Ναι πράγματι  υπέγραψε την επέκταση του πτωχευτικού συμβολαίου (το λεγόμενο 3ο Μνημόνιο). Δεν ήταν όμως ούτε στις αρχικές προθέσεις εκείνης της κυβέρνησης να μην ολοκληρώσει την συμφωνία ώστε να βγάλει η χώρα το κεφάλι έξω απο το νερό. 

Δεν υπήρχε καμία πρόθεση να φύγει η χώρα απο το ευρώ. 

Αυτό που έκανε το Δημοψήφισμα ήταν να αναγκάσει τους δανειστές να συμφωνήσουν με την κυβέρνηση Τσίπρα. Το αρχικό σχέδιο να πέσει γρήγορα η κυβέρνηση της Αριστεράς απέτυχε και αυτό χάρη στο  61%. Η κα Μέρκελ δεν αγάπησε τον Αλέξη Τσίπρα, κατάλαβε  όμως εκείνο το ξημέρωμα της 6ης Ιουλίου του 2015, που πήγε αναμαλλιασμένη στην καγκελαρία, οτι όλα όσα της έλεγαν  για την Ελλάδα επί 4 χρόνια είχαν πάει στο καλάθι των σκουπιδιών. 

Εγκατέλειψε  το σχέδιο “πτώση κυβέρνησης και αυτόματη επιβολή μόνο όλων όσων ήθελαν οι δανειστές”.

Η κα Μέρκελ και οι δανειστές δέχτηκαν την  ρύθμιση χρέους (διάδρομος σταθερός εως το 2032) και μείωση εστω και λίγο των πρωτογενών πλεονασμάτων. Συμφωνήθηκε και νέος χρόνος ολοκλήρωσης στα τρία χρόνια, κάτι που τηρήθηκε. 

Το πλέον αρνητικό  ηταν η ιδιαίτερη επιβάρυνση των μεσαίων και μικρομεσαίων στρωμάτων οπως και η διάρκεια του ΥΠΕΡ- Ταμείου.

Οι εσωτερικές επιπτώσεις

Ο Αλέξης Τσίπρας  και οι συνεργάτες του, γνωρίζουν το ύφος και τον χαρακτήρα της διαπραγμάτευσης. Δεν ήταν όμως το δημοψήφισμα που τα προκάλεσε. Διότι και χωρίς το Δημοψήφισμα  τα πράγματα ήταν αδιέξοδα και ιδιαιτέρως απαράδεκτα. 

Η πρώτη χρονικά επίπτωση ηταν η διάσπαση του ίδιου του ΣΥΡΙΖΑ, της κυβερνητικής πλειοψηφίας. Το “ΟΧΙ” φάνηκε σαν να έγινε “ΝΑΙ” και αυτό είχε ιδιαίτέρως βαρύ αποτύπωμα, κάτι που φαίνεται ακόμα και σήμερα.

Ο μεγάλος ενθουσιασμός ειδικά των νεώτερων ηλικιών, προσγειώθηκε απότομα σε μια ωμή πράγματικότηα. Εγινε απαγοήτευση και θυμός, γιατί οι προσδοκίες δεν είχεν συνέχεια. 

Οταν ο χρόνος κύλησε και ηρθε ακριβός ο λογαριασμός για τα κοινωνικά στρώματα που ακόμα  είχαν έως τότε αντέξει στις επιπτώσεις της χρεοκοπίας, αρχισε να εκφράζεται και η δυσαρέσκεια.

Η συμφωνία θα γινότανε έτσι κι αλλιώς. Με ή χωρίς το Δημοψήφισμα. Κόστος πολιτικό θα υπήρχε έτσι κια αλλιώς γιατί οι δανειστές ζητούσαν τα λεφτά τους.

Παρα το γεγονός οτι υπήρξε συμφωνία, οι δανειστές, κυρίως όμως οι αντιΣΥΡΙΖΑ δυνάμεις, ήθελαν το αποτέλεσμα να φανεί ταπεινωτικό για τον ΣΥΡΙΖΑ.

Ειχε αυτό σημασία πολιτική, ιδεολογική, διαπραγματευτική. Το 61% έπρεπε να φανεί οτι ταπεινώθηκε, για να μην φανούν οι όποιες υποχωρήσεις των δανειστών. Αλλά και η παντελής αποτυχία  των δυνάμεων της χρεοκοπίας, δυνάμεις που υπέγραψε και το πτωχευτικό συμβόλαιο και την 2η επέκταση του. Ανίκανες να φέρουν λύσεις, ήθελαν να φαίνεται οτι κανείς δεν πέτυχε απολύτως τίποτα και κυρίως η κυβέρνηση Τσίπρα και του ΣΥΡΙΖΑ. 

ΥΓ: Δεν θέλουμε να προσδώσουμε  κάποιο ηρωικό χαρακτήρα στα όσα έγιναν. Η ψύχραιμη όμως αποτίμηση του Δημοψηφίσματος προσθέτει στην προσπάθεια διαμόρφωσης μιας ολοκληρωμένης εικόνας γι αυτή την κρίσιμη περίοδο της χρεοκοπίας εως την έξοδο απο αυτήν.