Του Σωτήρη Σιδέρη


Σύμφωνα με ορισμένους αναλυτές, ο σεισμός του 1999 στην Τουρκία ήταν η ταφόπλακα του κεμαλισμού , ενώ ταυτόχρονα ανέτειλε το άστρο του Ερντογάν, που κυριαρχεί από το 2003 μέχρι τώρα. Σύμφωνα με τους ίδιους παρατηρητές,  ο κύκλος του Ερντογανισμού κλείνει με τον τρομερό σεισμό που ισοπέδωσε μεγάλες περιοχές της νοτιοανατολικής Τουρκίας με τις εκτιμήσεις να κάνουν λόγο ίσως και για 50.000 νεκρούς. Εννοείται ότι ο Τούρκος πρόεδρος είναι πολύ σκληρός για να ηττηθεί εύκολα. Το ερώτημα αν θα κλείσει ο κύκλος του Ερντογάν ίσως απαντηθεί στις επερχόμενες εκλογές, είτε γίνουν Μάιο είτε Ιούνιο, γιατί πέραν του Ιουνίου θα θεωρηθεί πραξικόπημα.  Η άμεση επίδραση  στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, είναι ότι και ο Τούρκος πρόεδρος και ο Έλληνας πρωθυπουργός χρησιμοποιούσαν τις διμερείς διαφορές για να συσπειρώσουν τους ψηφοφόρους τους. Ο σεισμός κυριολεκτικά τους αφόπλισε και τους ανάγκασε να αποσύρουν έστω για κάποιο διάστημα την ρητορική της έντασης.  Και από τα ελληνικά και από τα τουρκικά ΜΜΕ,  εξαφανίστηκαν οι πύραυλοι, οι φρεγάτες, τα αεροσκάφη.  Η  ανθρώπινη τραγωδία είναι τόσο μεγάλη που τους ξεπερνά και τους δύο που ξεμένουν από ένα φοβικό αφήγημα.  Εκ των πραγμάτων έχουμε αναπροσανατολισμό  της προεκλογικής τακτικής Τι θα συμβεί στο εξής;

Γεωπολιτικός σεισμός

Οι θέσεις των δύο χωρών δεν αλλάζουν αλλά ο χρόνος που απομένει ως τις εκλογές δεν προσφέρεται για ανατροπές, αλλά για διορθώσεις. Και ο Τούρκος πρόεδρος και ο Έλληνας πρωθυπουργός έστω και προσωρινά θα προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα. Αυτό είναι εύκολο θεωρητικά, αλλά η δυσκολία είναι ότι και οι δύο τροφοδοτούσαν ο ένας τον άλλο με υλικό τεχνητής έντασης, κυρίως ο Ερντογάν και τώρα πρέπει να γίνει πειστικός σε κάτι άλλο.  Οι απειλές μπορούν να περιμένουν. Υπάρχει όμως μια διαφορά που θα κάνει και τους δύο ηγέτες ελάχιστα πειστικούς. Μέχρι τώρα κυριαρχούσαν οι εξοπλισμοί χωρίς φρένο,  οι απειλές, οι  αμφισβητήσεις συνθηκών και η άρνηση ουσιαστικού διαλόγου. Μέσα σε μια νύχτα η αλλαγή ρητορικής μπορεί φυσικά να προσαρμοστεί στο νέο σκηνικό, αλλά δεν θα είναι πειστική αλλαγή. Αν υπάρξουν όμως πρωτοβουλίες για πραγματικό διάλογο έστω μετά τις εκλογές, κάτι που φαίνεται να υπάρχει στο παρασκήνιο, όχι όμως στο προσκήνιο, τότε θα μπορούμε να μιλήσουμε για άμεση επίδραση στις διμερείς σχέσεις.

Ο Τούρκος πρόεδρος  έχει ξαφνικά πλήθος διαχειριστικών προβλημάτων. Μέχρι τον σεισμό διαχειρίζονταν την ισχύ της Τουρκίας, διαδραμάτιζε ρόλο σε εστίες κρίσης όπως στην Ουκρανία, την Λιβή, το Ναγκόρνο Καραμπάχ, την Συρία και το Ιράκ. Τώρα  είναι αντιμέτωπος με μια νέα πραγματικότητα. Έχει ανάγκη από χρήματα για να διαχειριστεί την ανθρωπιστική κρίση που εξαπλώνεται μπροστά του. Και τα εκατομμύρια των Τούρκων μάλλον αδιαφορούν,  αν ο Ερντογάν κάνει ΑΟΖ με την Λιβύη ή στηρίζει το Αζερμπαιτζάν κατά των Αρμενίων στο Ναγκόρνο Καραμπάχ. Και αν επαναλάβει τις απειλές κατά της Ελλάδας θα αποδοκιμαστεί μέσα στην Τουρκία.   Ούτε μπορεί ο Ερντογάν να συνεχίσει να καθυβρίζει την Δύση, να διαλαλεί ότι θέλει την ανατροπή του  και τώρα να ζητά τη βοήθειά της.

Επικοινωνία  χωρίς πυξίδα

Ο Έλληνας πρωθυπουργός έχει τις δικές του ανάγκες πλέον. Με άνεση και με την χωρίς όρια και ενίοτε χωρίς λογική στήριξη των ΜΜΕ, προκαλούσε συνεχείς αντιπερασπασμούς από τις υποκλοπές,  τα σκάνδαλα , την πολιτική ανισοτήτων και την διάλυση των κρατικών δομών υπέρ των ιδιωτικών συμφερόντων,  προβάλλοντας τις τουρκικές απειλές, εργαλειοποιώντας πλήρως και τους εξοπλισμούς. Καθόλου τυχαία που αυτό το μοτίβο των ελληνοτουρκικών εμφανίζονταν συνεχώς στις ούτως ή άλλως αμφιλεγόμενες δημοσκοπήσεις για να καταδειχθεί ότι ο Μητσοτάκης είναι ο μέγας ηγέτης. Τώρα χάνει αυτό το εργαλείο και θα πρέπει να βρει ένα άλλο.
Αν ισχύει ότι οι Αμερικανοί σύμβουλοι του πρωθυπουργού του συνέστησαν να πέσουν οι τόνοι  και οι επιθέσεις κατά του Τσίπρα και να πάει τις εκλογές όσο μπορεί αργότερα περί τον Μάιο, τότε έχουμε στρατηγικής σημασίας κρίση στη ΝΔ και όχι επικοινωνιακή μόνο.
Η δίδυμη κρίση, δηλαδή κρίση αφηγήματος και επικοινωνιακή κρίση δεν είναι άσχετη με την επίδραση που ασκεί η αλλαγή ρητορικής στα ελληνοτουρκικά . Σίγουρα σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν, η οικονομία,  τα σκάνδαλα και ο πόλεμος κατά του κοινωνικού κράτους. Όλα αυτά συνιστούν ένα πρόβλημα πρώτου μεγέθους. Θα το ξεπεράσει ο πρωθυπουργός; για να το ξεπεράσει πρέπει να βρει ένα νέο και πιο ισχυρό αφήγημα, αλλά και μια νέα επικοινωνιακή τακτική. Δηλαδή σαν πολλά μαζεύονται για έναν πρωθυπουργός που δεν εμφάνισε ούτε ένα νέο σύνθημα, μια νέα ιδέα, ή έστω μια νέα επινόηση που να κάνει ενδιαφέρουσες τις διακηρύξεις του. Μάλλον κοντεύουμε να φθάσουμε στο 1949-1967. Ε δεν το λες και εγγύηση για ένα καλύτερο μέλλον....