του Σπύρου Σουρμελίδη

Και ξαφνικά κάποιοι στην κυβέρνηση ανακάλυψαν ότι η Ρωσία θα προχωρήσει σε αντίμετρα για τα όσα έκαναν το Οικουμενικό Πατριαρχείο και η Αθήνα στην Ουκρανία σε βάρος της,  στηρίζοντας την σχηματική Εκκλησία του Κιέβου σε βάρος του Πατριαρχείου  της Μόσχας. Το “ανακάλυψε” και ο Πατριάρχης Αλεξανδρείας Θεόδωρος διαμαρτυρόμενος τώρα για τους ιερείς που τον εγκαταλείπουν και προσχωρούν στην Εξαρχία του Πατριαρχείου Μόσχας, στην Αφρική. Και τώρα θα δούμε και Εξαρχία του Πατριαρχείου Μόσχας στην ...Τουρκία. “Δίπλα” στο Οικουμενικό Πατριαρχείο.

Ήταν Οκτώβριος του 2019, όταν ο τότε Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάικ Πομπέο επισκέφθηκε την Αθήνα. Ένα από τα ενδιαφέροντα του ήταν η...αναγνώριση της Αυτοκεφαλίας της  Εκκλησίας της Ουκρανίας και του δικαιώματος του Οικουμενικού Πατριαρχείου να προχωρήσει σ αυτή την αναγνώριση. Τόσο το Οικουμενικό Πατριαρχείο όσο και η Εκκλησία της Ελλάδας όπως και διάφορα Πατριαρχεία , αναγνώρισαν την Εκκλησία  της Ουκρανίας, την απόσχιση της από το Πατριαρχείο Μόσχας. Μόνο που ήταν μια κίνηση “επιθετική” για την Ρωσία και την Εκκλησία της Ρωσίας.  Φαίνεται σήμερα μετά από 2 χρόνια, πόσο σοβαρά έχει πάρει το Πατριαρχείο Μόσχας (ειδικά και μέσα στο πλαίσιο των όσων συμβαίνουν στην Ουκρανία) την αναγνώριση της Εκκλησίας της Ουκρανίας. 

Η απάντηση του Πατριαρχείου Μόσχας 

Το Πατριαρχείο της Μόσχας είναι έτοιμο να ιδρύσει Εξαρχία στην Τουρκία, στην έδρα του Οικουμενικού Πατριαρχείου , φυσικά με τις ευλογίες του Ερντογάν ( ο οποίος και θα δώσει την σχετική άδεια). Η ίδρυση  Εξαρχίας στην Τουρκία σημαίνει ουσιαστικά οριστικό διαζύγιο  του Πατριαρχείου Μόσχας με το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Η ρωσική Εκκλησία που εκπροσωπεί κοντά στα  180 εκατομμύρια ορθοδόξους (υπερβολικά περισσότερους από όσους εκπροσωπεί το Οικουμενικό Πατριαρχείο)  είναι αποφασισμένο να προχωρήσει ς αυτό που πάντα προσδοκούσε να γίνει η Τρίτη Ρώμη. Κίνηση επικίνδυνη για το Οικουμενικό Πατριαρχείο, τον ρόλο του και την επιρροή του. Ακόμα και στην ίδια την Τουρκία οι Ρώσοι είναι πάνω από 50.000 , όταν η ελληνική κοινότητα αριθμεί κοντά στις 3000 ανθρώπους. 

Η πρώτη δυναμική κίνηση έγινε  όμως στην Αφρική (στην ήπειρο που αποτελεί πεδίο μεγάλης αντιπαράθεσης για την πολιτιστική και οικονομική επιρροή όλων (δηλαδή των Αμερικανών, των Κινέζων, των Ευρωπαίων, των Ρώσων, των Καθολικών και των Ορθόδοξων). 

Το Πατριαρχείο Μόσχας  ίδρυσε Εξαρχία στην Αφρική, πετυχαίνοντας να αποσπάσει από το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας  εκατόν δύο κληρικούς της Ορθοδόξου Εκκλησίας της Αλεξανδρείας από οχτώ αφρικανικές χώρες. Αυτοί οι εκατόν δύο κληρικοί είναι οι πρώτοι που θα ανήκουν πλέον στο Πατριαρχείο Μόσχας.  Είναι περιττό να υπολογίσει κανείς πόσες είναι οι δυνατότητες (οργανωτικές, χρηματοδοτικές και άλλες)  της Εκκλησίας της Ρωσίας σε σχέση με το Οικουμενικό Πατριαρχείο και όλα τα Ορθόδοξα Πατριαρχεία. 

Η ορθόδοξη Εκκλησία αποδέχθηκε τις σχηματικές κινήσεις σε χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης (Εσθονίας κα). Αυτό ξεκίνησε στην δεκαετία του 90, σε μια εποχή που η Ρωσία ηταν γονατισμένη και ημιδιαλυμένη. Τα πράγματα έχουν αλλάξει  Όμως η αναγνώριση της   δημιουργίας  της Αυτοκεφάλου Εκκλησίας της Ουκρανίας ήταν η σταγόνα για να προχωρήσει η Μόσχα στην δημιουργία Εξαρχιών παρακάμπτοντας παντού το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Ευθύνη γι αυτό έχει και η σημερινή ελληνική κυβέρνηση.   Η επιδίωξη του Μάικ Πομπέο στέφθηκε από επιτυχία.  Η αυτοκεφαλία στην Ουκρανία αναγνωρίστηκε.  Ήταν όμως μια κίνηση που συμφέρει τελικώς το Οικουμενικό Πατριαρχείο, την Ορθοδοξία και την Εκκλησία της Ελλάδας ειδικότερα; Ο Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας, Αναστάσιος, είχε αντίθετη άποψη απο εκείνη του Οικουμενικού Πατριάρχη.  

Τον Οκτώβριο του 2019 γράφαμε στο omegapress  για το θέμα: 

“Ένας πρωτοφανής εκβιασμός 

Την επομένη της αναχώρησης του Μ. Πομπέο από την Αθήνα, το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών ασχολήθηκε με την …εκκλησιαστική διπλωματία. «Ο Οικουμενικός Πατριάρχης δεν πρέπει να μείνει μόνος του σ  ένα τόσο σημαντικό ζήτημα» ήταν η ακριβής διατύπωση αρμοδίων παραγόντων της ελληνικής πολιτικής ηγεσίας του υπουργείου Εξωτερικών. Η ενασχόληση δεν σταματά εδώ. Οι αρμόδιοι παράγοντες λένε ότι και τα Πατριαρχεία όπως και οι Ορθόδοξες Εκκλησίες (δηλαδή Αλεξάνδρεια, Ιεροσόλυμα, Κύπρος, Αμερική κα) πρέπει να αναγνωρίζουν την Ουκρανική Εκκλησία. Συμπληρώνοντας ότι και τα Πατριαρχεία και οι Εκκλησίες λαμβάνουν …βοήθεια. Άρα πρέπει να λογοδοτούν , να δίνουν απολογισμό για το πώς χρησιμοποιείται αυτή η βοήθεια. Είναι μάλλον η πρώτη φορά που γίνεται με ωμό τρόπο μια τέτοια αναφορά για τις σχέσεις του ελληνικού κράτους με την Ορθοδοξία. 

Και όλο αυτό για την Ουκρανική Εκκλησία παρακαλώ. 

Δεν χρειάζεται  μεγάλη φαντασία για να συνδυαστεί η χρονική σύμπτωση. Ο κ. Πομπέο επεδίωξε να συναντηθεί με τον Αρχιεπίσκοπο, η αμερικανική διπλωματία ασχολήθηκε με την Εκκλησία της Ελλάδας και το υπουργείο Εξωτερικών θυμήθηκε την βοήθεια προς τα Πατριαρχεία και την υποχρέωση λογοδοσίας. 

Πρέπει όμως να πούμε πως ήδη δύο Εκκλησίες που αναφέρονται στο Οικουμενικό Πατριαρχείο δεν συμφωνούν με την αναγνώριση της Αυτοκεφαλίας της Ουκρανικής Εκκλησίας. 

Η Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία, με απόφαση που απέστειλε στον Οικουμενικό Πατριάρχη ο Πατριάρχης Σερβίας Ειρηναίος, γνωστοποίησε ότι δεν προτίθεται να αναγνωρίσει την αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ουκρανίας καθώς ηγούνται "σχισματικές παραφυάδες".

Πιο αναλυτικός ο Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας Αναστάσιος διαφωνεί επίσης. Στην επιστολή που έστειλε τον Μάρτιο ο Αρχιεπίσκοπος Τιράνων επισημαίνεται ότι "αντί ειρηνεύσεως και ενότητος των Ορθοδόξων της Ουκρανίας, επαπειλείται ο κίνδυνος διασπάσεως της ενότητος της ανά τον κόσμο Ορθοδοξίας" και "η κατ' Αλβανίαν Αυτοκέφαλος Ορθόδοξος Εκκλησία απευθύνει θερμήν παράκλησιν, όπως το Οικουμενικόν Πατριαρχείον, αξιοποιών το κατ' εξοχήν προνόμιον του συντονισμού των Ορθοδόξων Εκκλησιών, συγκαλέσει το συντομότερον δυνατόν Πανορθόδοξον Σύναξιν ή Σύνοδον, προκειμένου να προληφθή ο εμφανής κίνδυνος δημιουργίας οδυνηρού Σχίσματος». 

Ολ αυτά βεβαίως δεν εισακούσθηκαν από τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο, ή την Ελληνική Εκκλησία. Η Ιεραρχία της Εκκλησίας της Ελλάδας, τελικά αποφάσισε να επικυρώσει την πρόσφατη απόφαση της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου, και να συμφωνήσει ότι είναι δικαίωμα του Οικουμενικού Πατριαρχείου να χορηγεί Αυτοκεφαλία”.