Του Σωτήρη Σιδέρη


Ήδη η πολιτική , οικονομική και εν μέρει η κοινωνική συζήτηση στην Τουρκία επικεντρώνεται στο ποιος θα διαδεχθεί τον Ερντογάν. Όσο και αν ο ίδιος δεν θέλει να γίνεται η παραμικρή συζήτηση, οι κινήσεις του προδίδουν έκδηλη ανησυχία, ενώ πολλοί και φιλόδοξοι πολιτικοί, σύμβουλοι, υπουργοί και συνεργάτες αλλά και αντίπαλοί του έχουν αρχίσει να συνωστίζονται στον μακρύ κατάλογο των υποψηφίων διεκδικητών  της εξουσίας, αν και κανείς δεν τολμά να εκδηλωθεί δημόσια.  Η διαδοχή είναι ένα τεράστιο ζήτημα που θα έχει επιπτώσεις σε όλη την περιοχή και κανείς δεν γνωρίζει προς το παρόν το μέγεθος, την ένταση και την επόμενη ημέρα. Που αφορά και την Ελλάδα φυσικά.

Ο ίδιος ο Τούρκος πρόεδρος προσπαθεί να διατηρήσει υπό τον έλεγχό του τους αρμούς και την αρχιτεκτονική της εξουσίας του. Η συγκέντρωση των εξουσιών στο πρόσωπο του προέδρου, μια μεταρρύθμιση που ενορχήστρωσε και εφάρμοσε για να ταιριάζει με τις φιλοδοξίες του, τώρα αποδεικνύεται χρήσιμη για τον ίδιο, αλλά η πολιτική σκηνή, όπως και η αυλή του ήδη βρίσκονται σε αναβρασμό, επισημαίνουν καλά ενημερωμένοι διπλωμάτες σε κατ ιδίαν συζητήσεις. Με ένταση διεξάγονται οι σχετικές συζητήσεις και μεταξύ των ξένων διπλωματών στην Άγκυρα.
 Είναι κοινό μυστικό στην τουρκική πρωτεύουσα,  στα κόμματα και στις ξένες διπλωματικές αποστολές ότι η εξουσία του Ερντογάν οδεύει προς το τέλος της. Ο ίδιος φοβάται για πολλά και διατηρεί υπό τον έλεγχό του τους πάντες και τα πάντα και εντείνει τις διώξεις των επικριτών του.  Φοβάται ότι οι αντίπαλοί του θα τον κυνηγήσουν για τον παράνομο πλουτισμό της οικογένειάς του, για πλήθος σκανδάλων, για τις διώξεις  και τον αυταρχισμό. Οι φυλακές είναι γεμάτες πολιτικούς κρατούμενους, η αντιπολίτευση θεωρεί ότι μετά τον Ερντογάν , όποιος και να τον διαδεχθεί θα είναι εύκολη λεία, αλλά κανείς δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα ότι ο διάδοχος του Ερντογάν στο ΑΚΡ δεν θα έχει λαική στήριξη ή αν η διαδοχή εξελιχθεί ομαλά.  Διπλωμάτες και πολιτικοί αναλυτές θεωρούν σχεδόν αδύνατον να εξελιχθεί ομαλά η μετά Ερντογάν εποχή.
Το γεγονός ότι ο ίδιος ο Ερντογάν δυσκολεύεται , λόγω χαρακτήρα να επιλέξει και να στηρίξει κάποιον δημόσια ωθεί πολλούς σε αγώνα δρόμου. Ο γαμπρός του Αλμπαϊράκ που κατηγορείται ότι είναι υπεύθυνος για την οικονομική κρίση , αναμένεται να έχει κομβικό ρόλο , είτε κάποια στιγμή τον στηρίξει ο Ερντογάν, είτε όχι. Αν τον στηρίξει θα συσπειρωθούν όλοι εναντίον του γιατί τον θεωρούν ανίκανο και  αλαζονικό και ότι οφείλει την παρουσία του στην πολιτική σκηνή της Τουρκίας αποκλειστικά στον γάμο του με την κόρη του Τούρκου Προέδρου.  Ωστόσο ο Ερντογάν διατηρεί υπό τον έλεγχό του κράτος και παρακράτος, οπότε διαμορφώνεται  ένα ρευστό σκηνικό. Ο υπουργός Εσωτερικών Σοιλού φέρεται επίσης να έχει πρόθεση να είναι παρών στην κούρσα. Ο πρώην πρωθυπουργός Νταβούτογλου , ο πρώην Πρόεδρος Γκιούλ, ο δήμαρχος Κωνσταντινούπολης Ιμάμογλου και αρκετοί ακόμη θα διεκδικήσουν ρόλο , είτε δημιουργώντας συμμαχίες μεταξύ τους και διανείμουν τους ρόλους, είτε ανταγωνιζόμενοι.

 Η Ελλάδα στη δίνη των εξελίξεων

Είναι σχεδόν βέβαιο ότι η κεμαλική αντιπολίτευση που πνέει τα λοίσθια εδώ και χρόνια με κάποιο τρόπο θα ανασυγκροτηθεί. Νέα κόμματα θα ιδρυθούν, νέα πρόσωπα θα εμφανιστούν. Το ερώτημα είναι αν η νέα κατάσταση και τα πρόσωπα θα διαμορφώσουν ένα κλίμα ρεβανσισμού ή θα ασκήσουν πολιτική γέφυρας με το σύστημα Ερντογάν.
Ο ίδιος ο Τούρκος πρόεδρος φαίνεται  ότι αν όλα κυλήσουν ομαλά θα τερματίσει την πολιτική του σταδιοδρομία το 2023 με τα εκατό χρόνια από την ίδρυση του τουρκικού κράτους, εμφανιζόμενος ως μεγάλος ηγέτες της χώρας. Ο Κεμάλ ίδρυσε το κράτος, αλλά ότι του απέμεινε από την οθωμανική αυτοκρατορία , ενώ ο Ερντογάν θα μιλήσει για επέκταση, κόντρα στην συνθήκη της Λωζάννης.

Όσο και αν στο εσωτερικό της Τουρκίας η υπόθεση αυτή μπορεί να την κλονίσει , οι σχέσεις της με την Ελλάδα δεν θα ομαλοποιηθούν, αν αυτή η επεκτατική πολιτική στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο δεν ολοκληρωθεί, τουλάχιστον με χειροπιαστά κέρδη. Δηλαδή με αλλαγή του νομικού καθεστώτος του Αιγαίου, των νησιών κλπ και τη δημιουργία μιας νέας συνθήκης  και για το Αιγαίο και την Αν. Μεσόγειο που θα αλλάζει ουσιαστικά τις προβλέψεις της συνθήκης της Λωζαννης. Και αν τροποποιηθεί ντε φάκτο η συνθήκη αυτή, θα είναι ανοιχτή στο μέλλον και για άλλες αλλαγές, δηλαδή θα καταρρεύσει ως προς τα ελληνοτουρκικά τουλάχιστον , αυτό δείχνει ο  μακροχρόνιος τουρκικός σχεδιασμός.
Επομένως το τι συμβαίνει και τι θα συμβεί τους επόμενους μήνες στην Τουρκία  αφορά άμεσα την Ελλάδα. Πολλοί πιστεύουν ότι θα υπάρξει μια ανώμαλη κατάσταση που μπορεί να προκαλέσει τεράστιας έκταση αποσταθεροποίηση στην περιοχή. Μια κρίση με την Ελλάδα με στρατιωτική εμπλοκή είναι στα σχέδια αρκετών κύκλων στην Τουρκία που δεν ξέρουμε προς το παρόν πως θα εξελιχθούν, αν δηλαδή θα επικρατήσουν σκληροί πολιτικοί ή μετριοπαθείς που θα οδηγήσουν την Τουρκία σε αναδίπλωση ή σε πόλεμο.

Αυτά που καταγράφονται τις τελευταίες ημέρες μεταξύ Ουάσιγκτον, ΕΕ, Ελλάδας, Τουρκίας και Κύπρου δείχνουν ότι οι πιθανότητες για ομαλές εξελίξεις αυξάνονται, αλλά δεν τροποποιείται το σκηνικό γιατί εξουσία στις ΗΠΑ θα  εδραιωθεί και θα λειτουργήσει ουσιαστικά  σε 3-4 μήνες . Η ΕΕ απέδειξε αυτούς τους μήνες ότι δεν έχει δυνάμεις για να αντιπαρατεθεί με την Τουρκία και οι κυρώσεις που υποτίθεται συζητιούνται δεν θα δημιουργήσουν πολιτική δυναμική γιατί η ΕΕ δεν έχει σχέδιο έναντι της Τουρκίας. Η  πρόθεση της Γαλλίας να επιβληθούν κυρώσεις είναι κατανοητή ως διμερές πρόβλημα  Μακρόν –Ερντογάν και όχι ως παρέμβαση στην ελληνοτουρκική διένεξη και ας δείχνει κάτι τέτοιο η εικόνα. Οπότε περιμένουμε τις αποφάσεις , γιατί η σύνοδος κορυφής  στις 10 Δεκεμβρίου, θα είναι η εκκίνηση. Γιατί δεν περιμένει μόνο η Ελλάδα τον Μπάιντεν, αλλά και η Ευρώπη, και κυρίως η Γερμανία και η Γαλλία. Και οι πληροφορίες λένε ότι το περιβάλλον Μπάιντεν δεν θέλει κυρώσεις στην Τουρκία.  Η Ελλάδα μιλάει για κυρώσεις ενώ θα έπρεπε να έχει μια συνολική πολιτική να προτείνει και οι παγίδες είναι ορατές στον ορίζοντα.
Είναι ένα εκρηκτικό πολιτικό μίγμα οι εξελίξεις.  Η σταθερότητα, η ομαλότητα, η ένταση και οι απειλές δεν θα εκλείψουν. Και οι βεβαιότητες  έχουν πεθάνει προ πολλού….