του Σωτήρη Σιδέρη

Μετά από μια περίοδο συχνών και επικίνδυνων εντάσεων στο Αιγαίο, η Τουρκία  επιχειρεί το τελευταίο διάστημα  με –αμφιλεγόμενες -παρασκηνιακές πρωτοβουλίες να αμβλύνει το κλίμα με την Αθήνα, αφήνοντας να εννοηθεί , ότι μετά τις εκλογές θα υπάρξει ομαλοποίηση και διάλογος.   Η τουρκική κυβέρνηση,  έχει διαμηνύσει στην Αθήνα ότι θα επιδιώξει την επανέναρξη του διαλόγου με την  Ελλάδα  και μάλιστα εφ όλης της ύλης. Πριν από τις εκλογές, εκτιμάται ότι είναι σχεδόν αδύνατο να καταγραφεί αλλαγή της επιθετικής ρητορικής.
Η Τουρκία βρίσκεται σε κρίσιμη καμπή  και γι αυτό καλό είναι να προετοιμάζεται η Αθήνα , γιατί προφανώς, η πρόταση για εφ όλης της ύλης διάλογο,  θα κρύβει πολλές εκπλήξεις, χωρίς να αποκλείονται περίοδοι έντασης, σύμφωνα με έμπειρους διπλωμάτες.

 Σε κάθε περίπτωση, τα μηνύματα αυτά γίνονται δεκτά με επιφύλαξη , αν και Έλληνες διπλωμάτες γνωρίζουν πολύ καλά, ότι ο Ερντογάν φαίνεται να επανεξετάζει τις σχέσεις της Τουρκίας με την ΕΕ και τις ΗΠΑ και στο πλαίσιο αυτό και με την Ελλάδα. Η στήριξη που παρείχαν στη χώρα μας  τους τελευταίους μήνες  και η κρίση της τουρκικής οικονομίας από την  άλλη δεν  αφήνουν στον Τούρκο πρόεδρο  πολλά περιθώρια  διατήρησης των υψηλών τόνων  έναντι της ΕΕ και των ΗΠΆ μετά τις εκλογές, παρά το γεγονός ότι ο ίδιος ο Ερντογάν είναι ο αρνητικός πρωταγωνιστής. Επειδή όμως ο  Τούρκος πρόεδρος  είναι απρόβλεπτος , έχει συνεχείς μεταπτώσεις στην συμπεριφορά του και έχει  μπροστά του μια δύσκολη προεκλογική εκστρατεία, είναι πολλοί αυτοί που περιμένουν τις προτάσεις του. Προβλέπεται ότι ο Ερντογάν θα κερδίσει τις εκλογές, έστω και στον δεύτερο γύρο .

Οι πρώτες κινήσεις

Οι πρώτες κινήσεις προς την Αθήνα έγιναν από τον Απρίλιο. Σύμφωνα με αξιόπιστες πληροφορίες, μετά την τηλεφωνική επικοινωνία  της 5ης Απριλίου μεταξύ του υπουργού Μεταναστευτικής Πολιτικής Δημήτρη Βίτσα με τον Υπουργό Εσωτερικών της Τουρκίας Σουλεϊμάν Σοϊλού, με πρωτοβουλία του δεύτερου , που είχε ως αντικείμενο το μεταναστευτικό, πραγματοποιήθηκαν δύο συναντήσεις μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων εμπειρογνωμόνων που δεν ανακοινώθηκαν. Η μία αφορούσε την αύξηση των μεταναστευτικών ροών στον Έβρο και η δεύτερη στο Αιγαίο. Οι Τούρκοι, ισχυρίστηκαν ότι   δέχθηκαν έντονες πιέσεις από την είσοδο δεκάδων χιλιάδων μεταναστών από το Αφγανιστάν και την Αφρική και ότι δημιουργήθηκε μια  κατάσταση που ήταν δύσκολο να ελέγξουν. Στην συνάντηση για το Αιγαίο, οι Τούρκοι αξιωματούχοι παραδέχθηκαν έμμεσα ότι υπήρξε σκοπιμότητα ως προς την αύξηση των ροών στην Μυτιλήνη και δεσμεύθηκαν για μείωσή τους, όπως και έγινε . Είναι άγνωστο τι θα γίνει κατά την διάρκεια του καλοκαιριού .
 Σημειώνεται ότι με βάση την συμφωνία ΕΕ –Τουρκίας έχει ολοκληρωθεί η περίοδος μετεγκατάστασης  μεταναστών και προσφύγων προς την Ευρώπη καθώς είχε διετή εφαρμογή. Η συμφωνία αυτή , πρέπει άμεσα να επανεξεταστεί . Η Τουρκία δεν απειλεί πλέον να γεμίσει την Ευρώπη με μετανάστες , πρώτον γιατί χρειάζεται τα χρήματα της Ευρώπης και το κυριότερο, αν δεν ελέγξει τις ροές στο έδαφός της δεν πρόκειται να έχει καμία τύχη το άνοιγμα προς την ΕΕ, κυρίως το οικονομικό,  κάτι για το οποίο τον έχουν προειδοποιήσει Μέρκελ και Μακρόν,  και αυτό προβληματίζει τον Ερντογάν .

Εφ όλης της  ύλης

 Στην Αθήνα  πάντως φαίνεται ότι κλείνει ένας κύκλος έντασης καθώς οι οκτώ Τούρκοι αξιωματικοί, από τις 22 Μαίου θα είναι ελεύθεροι, αλλά υπό αυστηρή φρούρηση. Εκτιμάται ότι κάποιοι από αυτούς ή και όλοι είναι πιθανόν να μεταβούν σε άλλη χώρα της Ευρώπης ή τις ΗΠΑ όπου η Τουρκία δεν θα μπορεί να ασκήσει πιέσεις.
Ως προς την επανέναρξη του διμερούς διαλόγου, η Τουρκία θα επιδιώξει , εκτιμούν οι ίδιες πηγές, να πραγματοποιηθεί διάλογος και για το Κυπριακό και για τους αγωγούς και για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας στο Αιγαίο και την ΑΟΖ στην Ανατολική Μεσόγειο.  Είναι βέβαιο  ότι η ΕΕ και το ΝΑΤΟ θα πιέσουν υπέρ του διαλόγου και για τον λόγο αυτό η Αθήνα, πρέπει να είναι προετοιμασμένη για δύσκολες αποφάσεις.  Είναι όμως διαφορετικό πράγμα η πρόθεση για διάλογο και άλλο πράγμα το άλλοθι ενός διαλόγου που στην πραγματικότητα θα αποσκοπεί στην επιβολή των τουρκικών θέσεων που σημειωτέον , στην Ανατολική Μεσόγειο τουλάχιστον δεν έχουν θεωρηθεί ήδη ανεδαφικές σε μεγάλο βαθμό. Οι απειλές για γεωτρήσεις στην ΑΟΖ της Κύπρου και ταυτόχρονα η επίδειξη καλών προθέσεων για διάλογο είναι παζάρι που ταιριάζει στην κουλτούρα του Ερντογάν, όχι όμως της Ελλάδας.  Από την άλλη πλευρά όμως, η Ελλάδα δεν έχει πλέον καμία στρατηγική έναντι της Τουρκίας. Η θέση για προσφυγή στη Χάγη έχει ακυρωθεί από τους Καραμανλή –Μολυβιάτη χωρίς να έχει αντικατασταθεί με άλλο σχέδιο, ενώ η διμερής διαπραγμάτευση εμπεριέχει δυσκολίες γιατί καμία κυβέρνηση στην Αθήνα δεν θέλει να αναλάβει το κόστος μιας συμφωνίας που κατά μαρτυρίες ήταν έτοιμη το 2004, αλλά ο Κ. Σημίτης δίστασε .

Οι ΗΠΑ το Ισραήλ και η Ελλάδα

Αν όλα κυλήσουν ομαλά μέχρι τις εκλογές,  οι ίδιες πηγές εκτιμούν ότι στην συνέχεια ο Ερντογάν θα επιχειρήσει πρώτα να διασώσει την τουρκική οικονομία με ανοίγματα προς την ΕΕ και τις ΗΠΑ. Δεν είναι σαφές αυτή την στιγμή πως ακριβώς και με ποια ανταλλάγματα οι δυτικοί θα υποδεχθούν τις κινήσεις Ερντογάν. Πρώτον γιατί ο Τούρκος ηγέτης , αν και δεν δίνει λογαριασμό για τις αποφάσεις του, εν τούτοις είναι εγκλωβισμένος στην ίδια του την αντιδυτική πολιτική, έχει αυτονομηθεί ως προς την περιφερειακή του πολιτική και επίσης έχει επιβάλλει ένα αντιδημοκρατικό καθεστώς που πλέον δεν γίνεται αποδεκτό από εκατομμύρια Τούρκους πολίτες και αυτό μπορεί να οδηγήσει σε μετεκλογική αστάθεια.
Είναι επίσης βέβαιο ότι τις αποφάσεις του Ερντογάν θα επηρεάσουν η πορεία της συριακής κρίσης και το Κουρδικό, η οικονομία , οι σχέσεις με τις ΗΠΑ και οι ενεργειακές εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο, ενώ σύντομα και το Κυπριακό θα επιστρέψει στο τραπέζι.
Υπό αυτό το πρίσμα η Ελλάδα, οφείλει να είναι έτοιμη για διαπραγμάτευση σε πολλά μέτωπα . Ο τρόπος με τον οποίο διαπραγματεύεται το θέμα της ΠΓΔΜ δεν αφήνει πολλά περιθώρια αισιοδοξίας, ωστόσο , θέλουμε δεν θέλουμε πρέπει να είμαστε παρόντες και ενεργητικοί. Οι ΗΠΑ πιέζουν για ενεργότερη εμπλοκή της Ελλάδας , αλλά η χώρα μας δεν έχει τα προσόντα, ούτε την κουλτούρα να γίνει τυχοδιωκτική δύναμη για χάρη των Αμερικανών και του Ισραήλ. Γιατί επί της ουσίας οι ΗΠΑ και το Τελ Αβίβ θέλουν ένα μέτωπο κατά της Τουρκίας και του Ιράν, αλλά η Ελλάδα μόνο μέχρις ενός σημείου μπορεί να συμβάλλει. Αυτό έγινε κατανοητό από τον Αλέξη Τσίπρα που διαχώρισε πλήρως τη θέση του στο θέμα της Ιερουσαλήμ και των δολοφονιών του Ισραήλ στη λωρίδα της Γάζας, σε αντίθεση με τον ΥΠΕΞ Ν. Κοτζιά που με κάθε τρόπο προσπαθεί να ενισχύσει τα αμερικανοισραηλινά σχέδια.