του Μανώλη Ροζάκη

Με αφορμή και την απόφαση τού Ανώτατου Δικαστήριου των ΗΠΑ, πού αφαίρεσε το ομοσπονδιακό συνταγματικό δικαίωμα στην άμβλωση, καθώς επίσης και στο γεγονός ότι η σχετική νομοθεσία εναπόκειται πλέον σε κάθε πολιτεία, εκτός και άν το Κογκρέσο κινηθεί διαφορετικά, φαίνεται πια καθαρά ότι το μοντέρνο δυτικό υπόδειγμα, βρίσκεται σε πλήρη αποσύνθεση. Εδώ λοιπόν βρίσκεται η σύγχρονη βαρβαρότητα.

Η οποία εκφράζεται στον πυρήνα τής νεοσυντηρητικής μοιρολατρίας και στην ακροδεξιά λαϊκιστική συνιστώσα της. Την ψευδεπίγραφη εναλλακτική της, δήθεν, πρόταση. Η ασυδοσία, η αισχροκέρδεια και η διεύρυνση των ανισοτήτων, βρίσκονται τελικά σε αγαστή συνεργασία με τον αυταρχισμό, την πολιτική αποξένωση και την διάρρηξη τής κοινωνικής συνοχής. 

Και εξηγούμαι.

Παρότι η συμπεριληπτική οικονομική πολιτική, η άμβλυνση των ανισοτήτων, το κράτος πρόνοιας και η κοινωνική δικαιοσύνη, είναι τα κύρια εργαλεία στην φαρέτρα μίας προοδευτικής πολιτικής, ο νεοσυντηρητικός και ακρο-κεντρώος αντιπερισπασμός μεταθέτει, υποκριτικά, την πολιτική ατζέντα σε δύο υπαρξιακά και ιδιαιτέρως συμβολικά νοήματα: τη θρησκεία και την πατρίδα. 

Δεν μπορεί η συζήτηση να αγγίζει υπαρξιακά νοήματα, όπως είναι το δικαίωμα στη ζωή, καθώς επίσης σοβαρότατα κοινωνικοπολιτικά ερωτήματα, σαν το δημογραφικό και τον μεταεθνικό αστερισμό (βλ. Χάμπερμας), με τόση υποκρισία και προχειρότητα. Παρακάμπτοντας, δηλαδή, συνειδητά και αφήνοντας στην άκρη (ή μάλλον στο αόρατο χέρι της αγοράς) κάθε ουσιαστική συζήτηση για κοινωνική πρόνοια και προστασία, δημόσια παιδεία και υγεία, αλληλεγγύη και κοινωνική δικαιοσύνη.

Με τον τρόπο αυτό η νεοσυντηρητική πολιτική οικειοποιείται, λαθραία, το θρησκευτικό συναίσθημα και την εθνική ιδιαιτερότητα, με στόχο την χειραγώγηση των ενστίκτων. 

Σε εκείνα λοιπόν τα σύμβολα, τής θρησκείας και τής πατρίδας, θα πρέπει η προοδευτική ματιά να επαναπροσδιορίσει το κλασσικό, χωρίς φόβο και πάθος, ξαναγράφοντας δημιουργικά το νέο του αποτύπωμα. Και αυτό δεν σημαίνει μια νίκη τού “λόγου” απέναντι στα “ένστικτα”, αλλά μία καινούργια σχέση ανάμεσα στο συνειδητό και τίς ενορμήσεις (Κ. Καστοριάδης).

Να ενσκήψει, δηλαδή, στο φαινόμενο τού θρησκευτικού φονταμενταλισμού και εθνικισμού, το οποίο με περίσσια υποκρισία και ακατανόητη αφέλεια χειραγωγείται από μια ομάδα ακρο-κεντρώων influencers. Να εγκύψει στην κοινωνική θρησκευτικότητα (Κ. Δουζίνας) και στον άδολο πατριωτισμό των Ελλήνων (Π. Κονδύλης). Αφενός μεν σεβόμενη τη διαφορετικότητα, τους μύχιους φόβους και τις βαθύτερες ανθρώπινες απορίες, αφετέρου δε υλοποιώντας μια συνεκτική εθνική στρατηγική, αποβάλλοντας τη λογική τού κατευνασμού και τής μοιρολατρίας.

Όταν ο Μπαλζάκ περιγράφει την κοινωνία, τόσο γλαφυρά λέγοντας ότι “είστε πάντα κατάλληλος για αυτήν, δεν τής λείπετε ποτέ”  προφανώς και επιβεβαιώνει το εφήμερο τού ατόμου σε αντιδιαστολή με την ιστορική δυναμική της, αλλά καταδεικνύει επίσης τον άρρηκτο δεσμό ατόμου και κοινωνίας.

Επειδή, όμως, το σύγχρονο αμερικανικό όνειρο δεν πουλάει πια, γιατί το “προϊόν” εξαντλήθηκε, ακόμη και (αυτό πού προτείνει τελικά η νεοσυντηρητική πολιτική), να συνεχίσουμε δηλαδή την “ιδιωτική” μας ζωή, ως απλώς αναλώσιμοι δεν αρκεί. 

Η επιστροφή τού ανθρώπινου πολιτισμού σε μία κοινωνία, με δεσπόζουσα αρχή τα κατώτερα ένστικτα, συγκαλύπτει το πραγματικό της αδιέξοδο, “καταναλώνοντας απερίσκεπτα ζωτικό ανθρώπινο κεφάλαιο”.

Και αν το εφήμερο τού ατόμου είναι μία πραγματικότητα, το γεγονός τού κοινωνικού νοήματος δεν μπορεί να περισταλεί μόνον στην  κατανάλωση τής ασημαντότητας...